Mensen vragen zich af hoe ze bij kunnen bijdragen aan vrede zodat er een einde kan komen aan oorlogen en conflicten. Eigenlijk is het dezelfde vraag als: waarom zijn er zoveel mensen die gestressed of gefrustreerd zijn?

Invloed
Vrede, kalmte, rust of noem maar op, is niet iets dat buiten ons plaatsvindt of dat we van anderen mogen verwachten om het voor ons te regelen. We kunnen zelf wel degelijk onze rol pakken en invloed uitoefenen.

Hoe dan?
We realiseren ons vaak te weinig dat we wederkerig afhankelijk zijn van alles en iedereen. Met een beetje fantasie kun je een onzichtbaar net voorstellen waar alles en iedereen met elkaar verbonden is. Alles wat ik en de ander denken, zeggen en doen verspreidt zich met de snelheid van het licht door het net en draagt bij aan het tot stand komen van een volgend moment (in mijn relatie, het gezin, de stad, land, etc.)

Met andere woorden, als je vrede wilt (thuis, op werk, etc.) kun je een bijdrage leveren door wat meer vrede in jezelf te cultiveren. Het mooie is dat die vrede direct door het net dendert. Is het genoeg om alles recht te trekken? Meestal niet, maar dit is alles wat ik kan doen, gegeven mijn beperkte mogelijkheden.

“Het is jullie geest die beweegt”.
In de zen traditie kennen we koans. Koans zijn paradoxale verhalen die aspecten van het Boeddhisme belichten. Hieronder tref je zo’n koan die ons wellicht ook iets te vertellen heeft.

Twee monniken twistten over een tempel vlag die in de wind wapperde.
Een monnik zei: “De vlag beweegt”
De andere monnik zei: “Nee, het is de wind die beweeg”
Huineng zei: “Het is noch de vlag, noch de wind die beweegt. Het is jullie geest die beweegt.
(Two Zen Classics, 2005, p. 96);

Hoe prachtig is deze zin: “Het is jullie geest die beweegt”. Met andere woorden, de vlag is niet ‘buiten’ mij. Het wapperen ontstaat in de geest.

Als wij iets zien of horen, is er altijd een afstand: we zien, we horen iets “buiten onszelf”. Dus er is een “ik” (subject) en daarbuiten een subject: vormen, geluiden, enz.

Wanneer Huineng zegt dat “het is jullie geest die beweegt” dan bedoelt hij dat er eigenlijk geen onderscheid is tussen “binnen” en “buiten”. Alles komt tot stand in de geest. Dus daar zal ook de eerste stap naar vrede gezet kunnen worden.

Door een os getrokken karrenvracht
Alles wordt voorafgegaan door de geest (gemoed). Aan de boeddha wordt het volgende citaat toegeschreven.

‘De oorzaak van alle verschijnselen is het bewuste gemoed. Het gemoed gaat aan alle ongezonde, niet-heilzame stemmingen en toestanden vooraf. Wat we nu zijn, is ontsproten aan onze gedachten en gevoelens van gisteren. Onze huidige gedachten en gevoelens zijn de bouwstenen van ons leven van morgen. Ons leven krijgt vorm door het gemoed. Als je spreekt of handelt met een onzuiver gemoed, volgen de ellende en lijden op de voet als een door een os getrokken karrenvracht.’
(Dhamapada, Hoofdstuk 1, Tegengesteld verzen)

Alle goeds en een hartelijke groet,

John de Weerdt

John is zenleraar in IJsselstein en Utrecht